Vraag & Antwoord
Platina zit diep in de grond en maakt vaak maar een klein deel van de bodem uit. Daarom worden met shovels putten van honderden meters diep gegraven. Het steen en gruis wordt vermalen en met zuren bespoten om het platina daaraan te binden.
Die zuren vervuilen het grondwater en de omgeving. Bovendien levert de winning van platina grote hoeveelheden afval op. Voor vier gram platina moet in Zuid-Afrika één ton grond worden uitgegraven.
Zuid-Afrika levert ruim driekwart van de wereldproductie van platina. Het overige platina komt uit Rusland, de Verenigde Staten, Canada, Colombia en Zimbabwe.
De auto-industrie neemt meer dan de helft van de wereldvraag voor zijn rekening. Platina wordt gebruikt in katalysatoren om de uitstoot van koolmonoxide en andere uitlaatgassen tegen te gaan.
Voor sieraden wordt een kwart van alle platina gebruikt. De rest van de platinaproductie gaat onder meer naar de productie van harde schijven van computers, lcd-schermen en de chemische industrie.
Met platina wordt veel geld verdiend. Maar de arme bevolking van Zuid-Afrika merkt daar weinig van. Zij deelt niet in de lusten, wel in de lasten. De omgeving wordt geplunderd en zelf blijft de bevolking verarmd achter. Uit de studies van Niza samen met ActionAid en Bench Marks Foundation blijkt het volgende.
Duizenden arme boeren zijn van hun land verdreven, hebben daarvoor nauwelijks een vergoeding gekregen en kunnen niet langer in hun levensonderhoud voorzien.
De platinamijnen gebruiken grote hoeveelheden water dat wordt opgepompt. Hierdoor vallen akkers in de omgeving droog.
Dorpen zijn verstoken van schoon drinkwater. Naast het water zijn ook de lucht en de grond in de buurt van de mijnen ernstig vervuild.
Anglo Platinum en andere mijnbouwbedrijven moeten de overheid informeren over de effecten van een nieuwe mijn op de omgeving. Omwonenden krijgen die informatie niet.
De lokale bevolking profiteert niet van de platinawinning. Er is te weinig werk. En lonen in de mijnen zijn laag. Veel mensen wonen noodgedwongen in krottenwijken zonder elektriciteit, riolering en andere voorzieningen.
Hoewel Anglo Platinum zelf zegt verantwoord te ondernemen, gaat minder dan 1% van haar winst naar projecten voor de lokale bevolking.
In essentie gaat maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) over vijf aspecten.
In de eerste plaats is MVO een wezenlijk onderdeel van de bedrijfsvoering en van de bedrijfsstrategie. Het is niet iets wat een bedrijf erbij doet. MVO omvat dus veel meer dan de sponsoring van een school of het steunen van een goed doel. Het gaat over de manier waarop een bedrijf haar product maakt of dienst verleent.
Ten tweede is MVO het zoeken naar een balans tussen drie verschillende resultaten: economisch, sociaal en ecologisch. In het Engels de Triple P genoemd van Profit, People en Planet. Een bedrijf heeft winst nodig om te blijven voortbestaan. Maar daarbij moet rekening worden gehouden met de belangen van mens en milieu.
Een derde aspect van MVO is het overleg met belanghebbenden. Ook wel stakeholders genoemd. Bijvoorbeeld werknemers, consumenten, overheden en omwonenden. Die hebben ieder hun eigen belangen en wensen. Het is belangrijk dat een bedrijf met deze belanghebbenden bespreekt welke wensen zij wel en niet kan inwilligen.
Een vierde aspect is dat MVO ook openheid en transparantie vereist. Stakeholders willen zien wat een bedrijf concreet doet aan MVO. Een bedrijf moet daarover verantwoording afleggen. Door daarover informatie te verstrekken die door iedereen controleerbaar is.
Het vijfde aspect tenslotte is dat MVO niet stopt bij de eigen voordeur. Een bedrijf behoort ook te kijken naar partijen met wie zaken worden gedaan. Hoe die omgaan met MVO. Bij wie de grondstoffen worden gekocht. Of waarin een bank haar geld investeert. Een bedrijf draagt ook verantwoordelijkheid voor zijn keten.
Niza ondersteunt Bench Marks Foundation en andere organisaties in Zuid-Afrika bij het doen van onderzoek naar de gevolgen van platinawinning. Ook helpt zij deze organisaties bij het verbeteren van hun interne organisatie. Met geld en adviezen.
Op lokaal niveau worden de bewoners geïnformeerd over de gevolgen van platinawinning en over hun rechten. Niza helpt de bewoners zich te organiseren. En zij worden getraind om zelf de invloed van platinamijnen te onderzoeken. Bijvoorbeeld door de kwaliteit van het drinkwater te meten.
In Zuid-Afrika voeren organisaties als Bench Marks Foundation samen met de lokale bevolking campagne. Doel is de bevolking een eerlijk aandeel te geven in de winst van platinamijnen. Niza en ActionAid steunen deze campagne in Europa. Door hier autofabrikanten, banken en de overheid aan de spreken. En daarmee de druk op mijnbouwbedrijven te vergroten.